В.Путин сени не ийген?

Тулаан айдыҥ 20-чи кӱнинеҥ бери Олег Хорохордин деп удурум башчылу боло бердис. Орооныстыҥ президенти Владимир Путин бу кижини биске башчы эдип не ийгени табып болбос табышкак болды... Оныҥ бойыныҥ айтканыла, ороонныҥ президенти оны Алтай Республиканыҥ албаты-јоныныҥ јадын-јӱрӱмин јарандырзын деп ийген. 

В.Путин быјыл биске удурум башчы эдип бойыстыҥ кижибисти ийер деген ижемји јаан болгон. Нениҥ  учун дезе кандидаттардыҥ тоозында Алтай Республиканаҥ тӧрт кижи болгон: ФСБ-ныҥ Алтай Республикадагы башкартузыныҥ алдындагы начальниги Сергей Карамаев, Государственный Думаныҥ депутаттары Родион Букачаков ло Максим Кудрявцев, Федерация Совединиҥ сенаторы Владимир Полетаев. Булардыҥ бастыразы Кремльге јарамыкту улус болгон, кандый да "национализмге", "сепаратизмге" серемјилетпеген башкараачылар, политиктер. Булардаҥ  республиканыҥ башчызы болор кӱӱнин јӱк ле В.Полетаев угускан болгон, је ачык-јарыкка эмес, а јажытту иштенген. Темдектезе, ол тушта республиканыҥ башчызы болгон Александр Бердниковко социальный сетьтер ажыра компроматтар  јарлаган, јартын ла кыскарта айтса, фальстарт эткен. Арткан кандидаттар андый алтамдар эткилегилебеген де болзо, је сакылтада отургылагандар. Ороонныҥ президенти алдыртала, "барып иште" дезе, кайда баратан – барбай – республика башкаратаны ойын эмес, јаан аар-јӱк те болзо, молјуны, карууны бойына алынарга келижер эди. Је бот, булар тӧртӱниҥ ады-јолдоры угулып-угулбай турала, кенейте ле "јок јердеҥ јопон келди" дегени чилеп, јопон эмес, а мордвин Хорохордин једип келди... Мен сананзам, бу кижини Кремль биске Алтай Республиканы Алтай крайга кошсын деп ийген. Нениҥ учун дезе:

Баштапкызында, бу ла 2017 јылда А.Бердников ады-чуузы чыккан телефонло куучынында "республика учун мен тартышпазым, слердиҥ республика болуп, таҥынаҥ јадарыгарга мен бӱтпей јадым", "талаларды бириктирер декларацияга колды салып, алтайларга бир муҥ доллардаҥ берзе, буттарыгарды алчайтып береригер" –  деп,  ачык-јарык айдып койды. 

Экинчизинде, 2005 јылда президенттиҥ администрациязы А.Бердниковты республиканыҥ башчызы эдип ийип турарда, оныҥ алдында шак андый – Алтай Республиканы Алтай крайга кийдирер деген сурак турган. Баштап Москвада ла Новосибирскте Бердников бу кылыкты кылынарым деп сӧзин берген, оноҥ Барнаулдаҥ Горно-Алтайскка келип, берген сӧзинеҥ кыйып баштаган. Байла, коркыган: согор, ӧлтӱрер деп коркыган эмес, а канча ӱйеге каргадып койорым деп коркыган болор, бала-барказыныҥ ла олордыҥ бала-барказыныҥ салымын сананган, шӱӱген. Оныҥ ла кийнинде Кремль билген – республиканы јоголтор деген суракка – јӱк алтайлар эмес, а јербойыныҥ орустары да удурлажар деп. Оныҥ да учун С.Карамаев, Р.Букачаков, М.Кудрявцев ле В.Полетаев президенттиҥ администрациязына кереги јок болуп калгандары ол. 

Ӱчинчизинде, О.Хорохордин Горно-Алтайскка келген та јок "республиканы крайга кошпозым", "республиканы крайга кожор сурактаҥ В.Путин мойноп койгон" деп «кожоєдоп» баштаганы јаан серемји берет. Ол бистиҥ  серемјибисти јоголторго, "аҥ јобош", "аҥ јобош" деп мекеленип, тӧгӱнденип јаткан кижи не. Мен ле оныҥ бойына да, орооныстыҥ президентине де бир де бӱтпей јадым. Нениҥ учун дезе бойыныҥ ӧйинде В.Путин "мен президент болуп турган ӧйдӧ пенсияга чыгар јашты кӧдӱрбезим" деп айтты ине. Је, оноҥ не болды, айткан сӧзине турбай, кӧдӱрип ле койды... Текшилей "тыс" деп унчукпадыбыс, јым-јырт отурып калдыс, каа-јаа табыштангандарыбыстыҥ ӱндери јаҥылгага да јетпей, јоголып калды. Хорохордин кӱски талдаштарда республиканыҥ бажына ӧдӱп алза, бир ле кӱн Путин ого "республиканы крайга кош" деп јакылта берзе, ол кайда баратан, "есть" деп јӧпсингенин бойы да билбей калар, оны Алтайла тудуштап, колбоп турган неме бар эмес, коркор јӱрек ле уйалар јӱс база јок. "О порядке принятия в Российскую Федерацию и образования в ее составе нового субъекта Российской Федерации" деп адалган федерал конституционный јасактыҥ "инициатива образования в составе Российской Федерации нового субъекта" деп адалган 10-чы статьязыныҥ 2-чи пунктында "совместное предложение законодательных (представительных) органов государственной власти и высших должностных лиц (руководителей высших исполнительных органов государственной власти) заинтересованных субъектов Российской Федерации об образовании в составе Российской Федерации нового субъекта направляется Президенту Российской Федерации. Указанное предложение должно быть обосновано и содержать предполагаемые наименование, статус и границы нового субъекта, а также прогноз социально-экономических и иных последствий, связанных с образованием в составе Российской Федерации нового субъекта" деп чокым темдектелип калган. Оныҥ учун Хорохордин, 2006 јылдагы Бердников чылап, республиканы крайга кожоры керегинде чаазынга кол салбас деп иженер арга јок. 

Тіртинчизинде, О.Хорохордин 2006 јылдыҥ кочкор айынаҥ  ала президенттиҥ администрациязыныҥ  ич политика аайынча башкартузында шӱӱлтечи (советник) болуп иштеп, ол тушта Алтай Республикада кандый айалга болгонын јакшы билер. Темдектезе, ол тушта јаҥда отурган јамылу алтайлар Алтайын, республиказын табыштырып берерге белен болгылагандарын оныҥ билбес аргазы јок. Керектиҥ чынын алза, ол тушта республиканы А.Бердников ло В.Петров аргадап алган ине. Бердников каргыштаҥ коркыйла, кол саларга мойногон, а Петров дезе удурлажуны башкарган. Удурлажу 2006 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 31-чи кӱнинде Горно-Алтайскта 5 муҥнаҥ ажыра улус јуулган митингле токтогон эди. Президенттиҥ администрациязы бу керекти јакшы ширтеп, шиєдеп, суракты ойтодоҥ тургузарга, Алтай Республиканы Алтай крайга кийдирерге, республиканыҥ бажына ла бийик јамыларына туш улус отургызар керегин јарт оҥдогон. Оныҥ да учун В.Путин О.Хорохординди бейин ийгени ол, а Хорохордин дезе Эл Курултайдыҥ бажына сӧс уккур председатель талдайт. Айдарда, биске сїрекей сергелеҥ болор керек, анчада ла Хорохординди айландыра јӱрген алтайлар, "акыр, токто" деп оны улайын токтодор ло кандый бир серемји болзо, албаты-јонго ачык-јарык угузар, јарлаар керек болуп јат.   

 

Политтехнологторына баштаткан популист

 

 

О.Хорохординди РАНХиГС-тиҥ бийик кемдӱ башкараачылар белетеер "губернаторская школа" деп программазын божоткон сӱреен сагышту, кӧпти билер ле кӧпти эдер башкараачы деп рекламалайдылар. Та ла та, андый тыҥ башкараачы болзо, беш болчок эрмекти чаазыны јок не айдып болбой турган? Келеле, баштап тарый куучындаган куучындары оны санаалу, сагышту кижи деп база кӧргӱспейт. Јаҥыс болчок калалу јуртээлемдик республикага келип, кижи бир айга јурт јаткандар керегинде эрмек айтпаганы ӧрӧги бичигенимди јарт керелейт эмес пе? Баштап тарый ол "цифоровая экономика", Јаш-Турадаҥ темир јол тудары, электрооттыҥ  баазын астадары керегинде куучындаган. Оноҥ, байла, политтехнологторы айдып берген болбой кайдар, бир ле кӱн "јурт ээлем", "переработка" деп «кожоҥдоп» баштады. Кыскарта айтса, популист боло берди. Оныҥ санаазыла, ол мынайда куучындап баштаза, албаты-јон оны јӧмӧӧр, а талдаштардыҥ кийнинде јурт ээлемниҥ ӧзӧрин-ӧспӧзин, переработка башталарын-башталбазын кудай кӧргӧй... Чындап, оныла кожо Москвадаҥ ондор тоолу политтехнологтор келген. Бӱгӱн Горно-Алтайсктыҥ "Игман" деген конор туразында бош баалу-чуулу номерлер артпаган, бар вип-кыптардыҥ бастыразына президенттиє администрациязы ийген политтехнологтор киргилеп алгандар. Олор эмди Хорохординди ӱреткилеп јат, албаты-јонныҥ алдына канайда тудунарын, нени айдарын-айтпазын. Бойлоры дезе талдаштарда Хорохординге јеҥӱни канайда экелерин шӱӱйдилер. Темдектезе, талдаштарга кандый программалу чыгар керек, муниципал фильтрле кемдерди ӧткӱрер, ӧскӧртӧ айтса, оппонент эдип талдаштарга кемдерди чыгарар эмезе чыгарбас керек, баштапкы турда Хорохордин 50 проценттеҥ кӧп ӱндер алып болбозо, экинчи тур болбозын деп, талдаштардыҥ турултазын канайда булгаар, улустыҥ ӱндерин канайда уурдаар деген сурактарды лапту шиҥдейдилер.

 

 

Кой терезин јабынган бӧрӱ

 

 

Удурум башчы Хорохордин керегинде бичинип отурала, бу јуукта Украинаныҥ талдаштарында дебаттар болордо, президент Порошенко президентке кандидат Зеленскийдеҥ "ты кто – кот в мешке или мешок?" деп сураарда, Зеленский Порошенкого "лучше быть котом в мешке, чем волком в овечьей шкуре" деп каруу бергени санаамга кирди. "Таардагы киске бе?" эмезе "кой терезин јабынган бӧрӱ бе?" деп сурак тургуссабыс, Хорохордин кой терезин јабынган бӧрӱ болоры јарт. Нениҥ учун дезе оны бейин јаҥыс ла орооныстыҥ президенти ийген эмес, оны бери келзин деп А.Бердников база сӧстӧгӧн, айса болзо, јамызын канча миллион долларга садып та ийген. Баштапкызында, олор экӱниҥ "командири" бир кижи, ол кижиниҥ ӧбӧкӧзи – Банных – канча јылга Алтайдыҥ ає-кужын кырган браконьер. Хорохордин студент тушта ижин Анатолий Банныхтыҥ личный шоферынаҥ баштаган. Оноҥ ло кенейте байып ла ӧзӱп баштаган, бир канча ӧйдӧҥ Москвага јеткен. 2006 јылда президенттиҥ администрациязына ишке кирген, 2009 јылда Бердниковты Банныхтыҥ Кош-Агашта вертолет аҥтарылган, улус божогон браконьер аҥдажынаҥ корулап алган. Экинчизинде, 2013 јылда Россия Федерациязыныҥ Башкарузында "заместитель руководителя секретариата заместителя председателя правительства РФ" деп адалган јамыда иштеп турарда, Бердниковло туйка јӧптӧжип, Маймада кӱнкузуктаҥ концентраттар белетеер "БиоТехнологии" деп завод тударына сӱреен јаан акча чыгарган. Акчаныҥ кӧп јарымы уурдалган: завод тудулган, је бир ле кичинек иштейле, туруп калган, продукция јок. Заводты тутсын, таштанчыларын арутазын, сырье садып алзын деп берилген акчалар та кемдердиҥ кармандарына кирип калган: завод бар, продукция јок, база бар неме – заводты айландыра јыт-тал. "Роспотребнадзордыҥ" јетиргениле, заводты айландыра јерлерге таштанчы суулар тӧгӱлген учун, бир ӧйдӧ кейде коронду аммиак ла сероводородтыҥ кеми кижиниҥ су-кадыгына каршу јетиргедий айалгага јеткен болгон. 

А.Бердников ло О.Хорохординниҥ ортодо јажытту јӧптӧжӱ болгонын Кызыл-Jаактыҥ калганчы кадровый алтамдары, ар-бӱткенниҥ ле экономиканыҥ министерстволорына јаҥы башкараачылар Олег Пьянков ло Федор Ротарь тургузылганы ла государстволык ар-јӧӧжӧни башкарары баштапкы министерстводоҥ экинчи министерствого кӧчӱрилгени база керелейт. Ротарь бир ӧйдӧ Россия Федерациязыныҥ Башкарузында иштеген, оны ол јаар иштеерге Банных ийген деген серемји бар, а Пьянковты Банных 2012 јылда арай ла Горно-Алтайсктыҥ мэри эдип койбоды... 

Эмди бу улус Хорохординге иштейтен туру, а "Горно-Алтайавтодордыҥ" бажына Хорохордин бойыныҥ кижизин – Константин Зорийди – Барнаулдаҥ экелип, отургызып койды.

 

Бӱгӱнги Россияда государстволык ар-јӧӧжӧ тузаланары ла јолдор тудары ла јазаары эҥ коррупционный ууламјылар болгонын школьник баладаҥ бери билер. Онойдо ок Хорохордин бойына шӱӱлтечи эдип Евгений Фроловты алганы база санандырат ла санааркадат. Бу кижини Кош-Агаш ла Улаган аймактардыҥ улузы коркышту јакшы билер. Алтайдыҥ эмеш ле аҥду-кушту тайгаларын, балыкту кӧлдӧрин мензинерге капша-ай кижи, бойыныҥ ӧйинде Чуй бажында браконьер вип-аҥдаштар ӧткӱргениле јарлу. Хорохордин бойы да аҥчы болгонын калганчы ӧйдӧ јажырып баштаган, мынаҥ озо Интернетте оныҥ хоббилериниҥ тоозында "аҥдаш" деп бичилген болзо, эмди ондый бичимел кырылып калган. Айдарда, Бердников јаҥнаҥ барза, Алтайыс амыраар деген ижемјибис калас болорго туру: Хорохордин Фроловты бойына тегин јууктатпаган ине... 

С.Танытпасов

 

 

 

 

 

 

 

ОЛЕГ ХОРОХОРДИН, СЕН КЕМ?

 

В.Путин сени не ийген?

 

Тулаан айдыҥ 20-чи кӱнинеҥ бери Олег Хорохордин деп удурум башчылу боло бердис. Орооныстыҥ президенти Владимир Путин бу кижини биске башчы эдип не ийгени табып болбос табышкак болды... Оныҥ бойыныҥ айтканыла, ороонныҥ президенти оны Алтай Республиканыҥ албаты-јоныныҥ јадын-јӱрӱмин јарандырзын деп ийген.

В.Путин быјыл биске удурум башчы эдип бойыстыҥ кижибисти ийер деген ижемји јаан болгон. Нениҥ учун дезе кандидаттардыҥ тоозында Алтай Республиканаҥ тӧрт кижи болгон: ФСБ-ныҥ Алтай Республикадагы башкартузыныҥ алдындагы начальниги Сергей Карамаев, Государственный Думаныҥ депутаттары Родион Букачаков ло Максим Кудрявцев, Федерация Совединиҥ сенаторы Владимир Полетаев. Булардыҥ бастыразы Кремльге јарамыкту улус болгон, кандый да "национализмге", "сепаратизмге" серемјилетпеген башкараачылар, политиктер. Булардаҥ республиканыҥ башчызы болор кӱӱнин јӱк ле В.Полетаев угускан болгон, је ачык-јарыкка эмес, а јажытту иштенген. Темдектезе, ол тушта республиканыҥ башчызы болгон Александр Бердниковко социальный сетьтер ажыра компроматтар  јарлаган, јартын ла кыскарта айтса, фальстарт эткен. Арткан кандидаттар андый алтамдар эткилегилебеген де болзо, је сакылтада отургылагандар. Ороонныҥ президенти алдыртала, "барып иште" дезе, кайда баратан – барбай – республика башкаратаны ойын эмес, јаан аар-јӱк те болзо, молјуны, карууны бойына алынарга келижер эди. Је бот, булар тӧртӱниҥ ады-јолдоры угулып-угулбай турала, кенейте ле "јок јердеҥ јопон келди" дегени чилеп, јопон эмес, а мордвин Хорохордин једип келди... Мен сананзам, бу кижини Кремль биске Алтай Республиканы Алтай крайга кошсын деп ийген. Нениҥ учун дезе:

Баштапкызында, бу ла 2017 јылда А.Бердников ады-чуузы чыккан телефонло куучынында "республика учун мен тартышпазым, слердиҥ республика болуп, таҥынаҥ јадарыгарга мен бӱтпей јадым", "талаларды бириктирер декларацияга колды салып, алтайларга бир муҥ доллардаҥ берзе, буттарыгарды алчайтып береригер" –  деп, ачык-јарык айдып койды.

Экинчизинде, 2005 јылда президенттиҥ администрациязы А.Бердниковты республиканыҥ башчызы эдип ийип турарда, оныҥ алдында шак андый – Алтай Республиканы Алтай крайга кийдирер деген сурак турган. Баштап Москвада ла Новосибирскте Бердников бу кылыкты кылынарым деп сӧзин берген, оноҥ Барнаулдаҥ Горно-Алтайскка келип, берген сӧзинеҥ кыйып баштаган. Байла, коркыган: согор, ӧлтӱрер деп коркыган эмес, а канча ӱйеге каргадып койорым деп коркыган болор, бала-барказыныҥ ла олордыҥ бала-барказыныҥ салымын сананган, шӱӱген. Оныҥ ла кийнинде Кремль билген – республиканы јоголтор деген суракка – јӱк алтайлар эмес, а јербойыныҥ орустары да удурлажар деп. Оныҥ да учун С.Карамаев, Р.Букачаков, М.Кудрявцев ле В.Полетаев президенттиҥ администрациязына кереги јок болуп калгандары ол.

Ӱчинчизинде, О.Хорохордин Горно-Алтайскка келген та јок "республиканы крайга кошпозым", "республиканы крайга кожор сурактаҥ В.Путин мойноп койгон" деп «кожоєдоп» баштаганы јаан серемји берет. Ол бистиҥ  серемјибисти јоголторго, "аҥ јобош", "аҥ јобош" деп мекеленип, тӧгӱнденип јаткан кижи не. Мен ле оныҥ бойына да, орооныстыҥ президентине де бир де бӱтпей јадым. Нениҥ учун дезе бойыныҥ ӧйинде В.Путин "мен президент болуп турган ӧйдӧ пенсияга чыгар јашты кӧдӱрбезим" деп айтты ине. Је, оноҥ не болды, айткан сӧзине турбай, кӧдӱрип ле койды... Текшилей "тыс" деп унчукпадыбыс, јым-јырт отурып калдыс, каа-јаа табыштангандарыбыстыҥ ӱндери јаҥылгага да јетпей, јоголып калды. Хорохордин кӱски талдаштарда республиканыҥ бажына ӧдӱп алза, бир ле кӱн Путин ого "республиканы крайга кош" деп јакылта берзе, ол кайда баратан, "есть" деп јӧпсингенин бойы да билбей калар, оны Алтайла тудуштап, колбоп турган неме бар эмес, коркор јӱрек ле уйалар јӱс база јок. "О порядке принятия в Российскую Федерацию и образования в ее составе нового субъекта Российской Федерации" деп адалган федерал конституционный јасактыҥ "инициатива образования в составе Российской Федерации нового субъекта" деп адалган 10-чы статьязыныҥ 2-чи пунктында "совместное предложение законодательных (представительных) органов государственной власти и высших должностных лиц (руководителей высших исполнительных органов государственной власти) заинтересованных субъектов Российской Федерации об образовании в составе Российской Федерации нового субъекта направляется Президенту Российской Федерации. Указанное предложение должно быть обосновано и содержать предполагаемые наименование, статус и границы нового субъекта, а также прогноз социально-экономических и иных последствий, связанных с образованием в составе Российской Федерации нового субъекта" деп чокым темдектелип калган. Оныҥ учун Хорохордин, 2006 јылдагы Бердников чылап, республиканы крайга кожоры керегинде чаазынга кол салбас деп иженер арга јок.

Тіртинчизинде, О.Хорохордин 2006 јылдыҥ кочкор айынаҥ  ала президенттиҥ администрациязыныҥ  ич политика аайынча башкартузында шӱӱлтечи (советник) болуп иштеп, ол тушта Алтай Республикада кандый айалга болгонын јакшы билер. Темдектезе, ол тушта јаҥда отурган јамылу алтайлар Алтайын, республиказын табыштырып берерге белен болгылагандарын оныҥ билбес аргазы јок. Керектиҥ чынын алза, ол тушта республиканы А.Бердников ло В.Петров аргадап алган ине. Бердников каргыштаҥ коркыйла, кол саларга мойногон, а Петров дезе удурлажуны башкарган. Удурлажу 2006 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 31-чи кӱнинде Горно-Алтайскта 5 муҥнаҥ ажыра улус јуулган митингле токтогон эди. Президенттиҥ администрациязы бу керекти јакшы ширтеп, шиєдеп, суракты ойтодоҥ тургузарга, Алтай Республиканы Алтай крайга кийдирерге, республиканыҥ бажына ла бийик јамыларына туш улус отургызар керегин јарт оҥдогон. Оныҥ да учун В.Путин О.Хорохординди бейин ийгени ол, а Хорохордин дезе Эл Курултайдыҥ бажына сӧс уккур председатель талдайт. Айдарда, биске сїрекей сергелеҥ болор керек, анчада ла Хорохординди айландыра јӱрген алтайлар, "акыр, токто" деп оны улайын токтодор ло кандый бир серемји болзо, албаты-јонго ачык-јарык угузар, јарлаар керек болуп јат.  

 

Политтехнологторына баштаткан популист

 

 

О.Хорохординди РАНХиГС-тиҥ бийик кемдӱ башкараачылар белетеер "губернаторская школа" деп программазын божоткон сӱреен сагышту, кӧпти билер ле кӧпти эдер башкараачы деп рекламалайдылар. Та ла та, андый тыҥ башкараачы болзо, беш болчок эрмекти чаазыны јок не айдып болбой турган? Келеле, баштап тарый куучындаган куучындары оны санаалу, сагышту кижи деп база кӧргӱспейт. Јаҥыс болчок калалу јуртээлемдик республикага келип, кижи бир айга јурт јаткандар керегинде эрмек айтпаганы ӧрӧги бичигенимди јарт керелейт эмес пе? Баштап тарый ол "цифоровая экономика", Јаш-Турадаҥ темир јол тудары, электрооттыҥ баазын астадары керегинде куучындаган. Оноҥ, байла, политтехнологторы айдып берген болбой кайдар, бир ле кӱн "јурт ээлем", "переработка" деп «кожоҥдоп» баштады. Кыскарта айтса, популист боло берди. Оныҥ санаазыла, ол мынайда куучындап баштаза, албаты-јон оны јӧмӧӧр, а талдаштардыҥ кийнинде јурт ээлемниҥ ӧзӧрин-ӧспӧзин, переработка башталарын-башталбазын кудай кӧргӧй... Чындап, оныла кожо Москвадаҥ ондор тоолу политтехнологтор келген. Бӱгӱн Горно-Алтайсктыҥ "Игман" деген конор туразында бош баалу-чуулу номерлер артпаган, бар вип-кыптардыҥ бастыразына президенттиє администрациязы ийген политтехнологтор киргилеп алгандар. Олор эмди Хорохординди ӱреткилеп јат, албаты-јонныҥ алдына канайда тудунарын, нени айдарын-айтпазын. Бойлоры дезе талдаштарда Хорохординге јеҥӱни канайда экелерин шӱӱйдилер. Темдектезе, талдаштарга кандый программалу чыгар керек, муниципал фильтрле кемдерди ӧткӱрер, ӧскӧртӧ айтса, оппонент эдип талдаштарга кемдерди чыгарар эмезе чыгарбас керек, баштапкы турда Хорохордин 50 проценттеҥ кӧп ӱндер алып болбозо, экинчи тур болбозын деп, талдаштардыҥ турултазын канайда булгаар, улустыҥ ӱндерин канайда уурдаар деген сурактарды лапту шиҥдейдилер.

 

 

Кой терезин јабынган бӧрӱ

 

 

Удурум башчы Хорохордин керегинде бичинип отурала, бу јуукта Украинаныҥ талдаштарында дебаттар болордо, президент Порошенко президентке кандидат Зеленскийдеҥ "ты кто – кот в мешке или мешок?" деп сураарда, Зеленский Порошенкого "лучше быть котом в мешке, чем волком в овечьей шкуре" деп каруу бергени санаамга кирди. "Таардагы киске бе?" эмезе "кой терезин јабынган бӧрӱ бе?" деп сурак тургуссабыс, Хорохордин кой терезин јабынган бӧрӱ болоры јарт. Нениҥ учун дезе оны бейин јаҥыс ла орооныстыҥ президенти ийген эмес, оны бери келзин деп А.Бердников база сӧстӧгӧн, айса болзо, јамызын канча миллион долларга садып та ийген. Баштапкызында, олор экӱниҥ "командири" бир кижи, ол кижиниҥ ӧбӧкӧзи – Банных – канча јылга Алтайдыҥ ає-кужын кырган браконьер. Хорохордин студент тушта ижин Анатолий Банныхтыҥ личный шоферынаҥ баштаган. Оноҥ ло кенейте байып ла ӧзӱп баштаган, бир канча ӧйдӧҥ Москвага јеткен. 2006 јылда президенттиҥ администрациязына ишке кирген, 2009 јылда Бердниковты Банныхтыҥ Кош-Агашта вертолет аҥтарылган, улус божогон браконьер аҥдажынаҥ корулап алган. Экинчизинде, 2013 јылда Россия Федерациязыныҥ Башкарузында "заместитель руководителя секретариата заместителя председателя правительства РФ" деп адалган јамыда иштеп турарда, Бердниковло туйка јӧптӧжип, Маймада кӱнкузуктаҥ концентраттар белетеер "БиоТехнологии" деп завод тударына сӱреен јаан акча чыгарган. Акчаныҥ кӧп јарымы уурдалган: завод тудулган, је бир ле кичинек иштейле, туруп калган, продукция јок. Заводты тутсын, таштанчыларын арутазын, сырье садып алзын деп берилген акчалар та кемдердиҥ кармандарына кирип калган: завод бар, продукция јок, база бар неме – заводты айландыра јыт-тал. "Роспотребнадзордыҥ" јетиргениле, заводты айландыра јерлерге таштанчы суулар тӧгӱлген учун, бир ӧйдӧ кейде коронду аммиак ла сероводородтыҥ кеми кижиниҥ су-кадыгына каршу јетиргедий айалгага јеткен болгон.

А.Бердников ло О.Хорохординниҥ ортодо јажытту јӧптӧжӱ болгонын Кызыл-Jаактыҥ калганчы кадровый алтамдары, ар-бӱткенниҥ ле экономиканыҥ министерстволорына јаҥы башкараачылар Олег Пьянков ло Федор Ротарь тургузылганы ла государстволык ар-јӧӧжӧни башкарары баштапкы министерстводоҥ экинчи министерствого кӧчӱрилгени база керелейт. Ротарь бир ӧйдӧ Россия Федерациязыныҥ Башкарузында иштеген, оны ол јаар иштеерге Банных ийген деген серемји бар, а Пьянковты Банных 2012 јылда арай ла Горно-Алтайсктыҥ мэри эдип койбоды...

Эмди бу улус Хорохординге иштейтен туру, а "Горно-Алтайавтодордыҥ" бажына Хорохордин бойыныҥ кижизин – Константин Зорийди – Барнаулдаҥ экелип, отургызып койды.

 

Бӱгӱнги Россияда государстволык ар-јӧӧжӧ тузаланары ла јолдор тудары ла јазаары эҥ коррупционный ууламјылар болгонын школьник баладаҥ бери билер. Онойдо ок Хорохордин бойына шӱӱлтечи эдип Евгений Фроловты алганы база санандырат ла санааркадат. Бу кижини Кош-Агаш ла Улаган аймактардыҥ улузы коркышту јакшы билер. Алтайдыҥ эмеш ле аҥду-кушту тайгаларын, балыкту кӧлдӧрин мензинерге капша-ай кижи, бойыныҥ ӧйинде Чуй бажында браконьер вип-аҥдаштар ӧткӱргениле јарлу. Хорохордин бойы да аҥчы болгонын калганчы ӧйдӧ јажырып баштаган, мынаҥ озо Интернетте оныҥ хоббилериниҥ тоозында "аҥдаш" деп бичилген болзо, эмди ондый бичимел кырылып калган. Айдарда, Бердников јаҥнаҥ барза, Алтайыс амыраар деген ижемјибис калас болорго туру: Хорохордин Фроловты бойына тегин јууктатпаган ине...

     С.Танытпасов

 

 

 

 

 

 

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (4 голосов)